• 1
  • 2
  • 3
  • 4
poniedziałek, 19 luty 2018 18:01

Czy harcerstwo w Augustowie ma 100 lat?

Napisane przez LS
Fot: By Krzysztof Franek - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10156746 Fot: By Krzysztof Franek - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10156746

Rok 2018 będzie szczególnym rokiem dla wszystkich harcerzy i tych, którzy w dalszym ciągu czują się związani z tym ruchem. W listopadzie będziemy obchodzili setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, ale 100 lat temu powstał także Związek Harcerstwa Polskiego.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej docenił rolę całego harcerstwa w najnowszej historii Polski i w dniu 20 grudnia 2017 r. podjął uchwałę o ustanowieniu roku 2018 Rokiem Harcerstwa.

Harcerze mieli swój udział w odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Działali w Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), rozbrajali wojska okupacyjne a kiedy trzeba było walczyć o Wielkopolskę, Lwów czy bronić kraj przed nawałą bolszewicką w 1920 r., tam również byli.
W czasie II wojny światowej walczyli w Szarych Szeregach, Hufcach Polskich i Pogotowiu Harcerek. W uzasadnieniu Senat RP podkreśla uznanie „zasług polskiego harcerstwa oraz przyszłej jego roli w wychowaniu młodego pokolenia”.

Dzięki ogromnej pracy, jaką wykonał w latach 80-tych śp. dh Antoni Żabicki wiemy, że również augustowscy harcerze i harcerki brali aktywny udział w tych wydarzeniach – tworzyli drużyny jeszcze przed 1920 r. Opracowana przez niego III tomowa monografia, właściwie nieznana mieszkańcom Augustowa, jest skarbnicą wiedzy o tamtych czasach.

Wiemy, że pierwsza męska drużyna harcerska powstała prawdopodobnie w 1918 r. Za swego patrona obrała księcia Józefa Poniatowskiego. W tamtych czasach był on bohaterem większości nowo powstających drużyn. Znamy także nazwiska pierwszych harcerzy. Byli to Józef Stankiewicz z Augustowa, Stefan Turowicz z Suwałk (w tym czasie pracujący w Augustowie, w aptece Stanisława Stankiewicza) a także Antoni Warakomski, późniejszy kapelan Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich walczącej m.in. w Norwegii, w rejonie Narwiku.

Józef Stankiewicz w Nowomoskowsku k/Dniepropietrowska (obecnie Ukraina) a Stefan Turowicz w Riazaniu byli już wcześniej członkami drużyn harcerskich działających w Rosji. Warto w tym miejscu wspomnieć, że wielu Polaków zostało ewakuowanych na wschód od Królestwa Polskiego wraz z administracją carską i zakładami produkcyjnymi. Byli tam już wcześniejsi zesłańcy, ludzie przymusowo przesiedleni, jak również zwykli mieszkańcy (w Kijowie np. ok. 10% ludności to byli Polacy). Tak właśnie trafiły na Wschód rodziny Stankiewiczów (już w 1910 r.) i Turowiczów (1914-1915).

Nasza młodzież spotkała tam wspaniałych Polaków, którzy zaszczepili im ideały harcerskie na tyle mocno, że chcieli je później przenieść na rodzinną ziemię. Wschodnie tereny podlegały organizacyjnie pod Naczelnictwo Skautowe w Kijowie, którym przez 3 lata kierował Stanisław Sedlaczek (później, w latach 1919-21, 1925-31 Naczelnik Głównej Kwatery Męskiej ZHP). Hufcem harcerskim w Moskwie kierował ks. Kazimierz Lutosławski (w 1912 r. zaprojektował krzyż harcerski). Nowe drużyny harcerskie zakładał m.in. Alojzy Pawełek, działający w warszawskim skautingu już od 1911 r. Zawierucha wojenna rzuciła go na kresy dawnej Rzeczypospolitej. Jedna z takich drużyn powstała w Riazaniu i możliwe, że Stefan Turowicz poznał go osobiście.

Po rewolucji październikowej w Rosji, Polacy zaczęli masowo powracać do odradzającej się Polski. W 1918 r. wróciły także rodziny Stankiewiczów i Turowiczów. Ruch harcerski powoli zamierał na wschodzie, choć w polskiej kolonii w Harbinie, w Mandżurii harcerstwo działało jeszcze pod koniec lat 30. XX wieku. W latach dwudziestych organizatorami harcerstwa męskiego w Augustowie byli także Aleksander Turowicz, Mieczysław Konecko, Piotr Choroszewski, Paweł Stankiewicz, Teofil Wysocki. Druh Żabicki dotarł także do informacji o pierwszej żeńskiej drużynie harcerskiej. Założyła ją w 1919 r. druhna Zofia Kamecka. Po niej, drużynową Pierwszej Drużyny Harcerek im. Emilii Plater została dh Jadwiga Dyczewska. Drużyna działała przy Szkole Powszechnej.

Lata 1919-1921 to okres walk z Rosją sowiecką. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia kontrofensywą bolszewików, 1 lipca 1920 r. utworzono Radę Obrony Państwa a już po kilku dniach rozpoczęto formowanie harcerskiego batalionu. Dwaj augustowscy harcerze Stefan Turowicz i Antoni Warakomski walczyli w 201 pułku piechoty, określanym jako harcerski. Ranny Stefan Turowicz dostał się do niewoli. Ostatecznie trafił do obozu jenieckiego za Ural, do miejscowości Wierchoturje. Wrócił do Polski w 1921 r. po wymianie jeńców. Antoni Warakomski walczył pod Surażem, Daniłowem, Leśniczówką i Paprocią. Tam jego kompania właściwie przestała istnieć. Potem walczył na Litwie w oddziale konnych zwiadowców 41 Suwalskiego Pułku Piechoty.

Tak wyglądały początki harcerstwa augustowskiego.

Prawdopodobnie jeszcze w lutym uda się dotrzeć do pamiątek po ks. Antonim Warakomskim. Dzięki nim uda się ostatecznie rozstrzygnąć, czy rok 1918 jest rzeczywiście czasem powstania pierwszej drużyny harcerskiej w Augustowie.
To tylko wspomnienie o kilku młodych harcerkach i harcerzach, o których pamięć zachowała się dzięki druhowi Antoniemu Żabickiemu. Na pewno w latach 1918-1920 było ich więcej. Część zapewne wyjechała z Augustowa, o części pamięć nie przetrwała do naszych czasów. To przecież już 100 lat. Mimo tego, będę wdzięczny za każdą informację o harcerzach augustowskich, również z lat późniejszych. Przecież prawie pół Augustowa spędzało wakacje na obozach w Suchej Rzeczce, a to już jest historia.

Wraz z grupą instruktorów harcerskich chcemy kontynuować pracę dh. Żabickiego i dopisać dalszy ciąg monografii a najciekawsze historie przybliżyć Czytelnikom Augustowskiego Reportera.

 

Leszek Siemienowicz (Siema)

(w latach 80-tych drużynowy 1 Drużyny Starszoharcerskiej „SKORKI”
im. 1 Pułku Ułanów Krechowieckich i komendant szczepu przy LO w Augustowie)
tel. 501-518-413, email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

W powyższym tekście wykorzystałem:

Antoni Żabicki – Monografia hufców harcerskich w Augustowie 1918-1939
Wacław Błażejewski – Z dziejów harcerstwa polskiego (1910-1939)
Eugeniusz Sikorski – Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939
Harcerski słownik biograficzny – pod red. prof. dr hab. Adama Massalskiego
Ita Turowicz – I wszystko w sny odchodzi
Grzegorz Socik – Ksiądz Antoni Józef Warakomski (1904-1971). Kapłan i żołnierz.
Władysław Nekrasz – Harcerze w bojach w latach 1914-1921

Skomentuj

W związku ze zmianą systemu komentarzy, użytkownicy zarejestrowani przed dniem 18.04.2019r. muszą na nowo utworzyć konto na portalu, ponieważ konta użytkowników oraz komentarze ze starego systemu nie były migrowane.

August
Foto Bajka - Fotograf
Foto Bajka - Lustra
Opał klasy PREMIUM
MIRAD - Bar przy kominku
Tepete - Auto zastępcze
Drewno opałowe
GENERALI
Biuro Rachunkowe
Weterynarz