Wydrukuj tę stronę
poniedziałek, 19 luty 2018 18:01

Czy harcerstwo w Augustowie ma 100 lat?

Napisane przez LS
Fot: By Krzysztof Franek - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10156746 Fot: By Krzysztof Franek - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10156746

Rok 2018 będzie szczególnym rokiem dla wszystkich harcerzy i tych, którzy w dalszym ciągu czują się związani z tym ruchem. W listopadzie będziemy obchodzili setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, ale 100 lat temu powstał także Związek Harcerstwa Polskiego.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej docenił rolę całego harcerstwa w najnowszej historii Polski i w dniu 20 grudnia 2017 r. podjął uchwałę o ustanowieniu roku 2018 Rokiem Harcerstwa.

Harcerze mieli swój udział w odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Działali w Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), rozbrajali wojska okupacyjne a kiedy trzeba było walczyć o Wielkopolskę, Lwów czy bronić kraj przed nawałą bolszewicką w 1920 r., tam również byli.
W czasie II wojny światowej walczyli w Szarych Szeregach, Hufcach Polskich i Pogotowiu Harcerek. W uzasadnieniu Senat RP podkreśla uznanie „zasług polskiego harcerstwa oraz przyszłej jego roli w wychowaniu młodego pokolenia”.

Dzięki ogromnej pracy, jaką wykonał w latach 80-tych śp. dh Antoni Żabicki wiemy, że również augustowscy harcerze i harcerki brali aktywny udział w tych wydarzeniach – tworzyli drużyny jeszcze przed 1920 r. Opracowana przez niego III tomowa monografia, właściwie nieznana mieszkańcom Augustowa, jest skarbnicą wiedzy o tamtych czasach.

Wiemy, że pierwsza męska drużyna harcerska powstała prawdopodobnie w 1918 r. Za swego patrona obrała księcia Józefa Poniatowskiego. W tamtych czasach był on bohaterem większości nowo powstających drużyn. Znamy także nazwiska pierwszych harcerzy. Byli to Józef Stankiewicz z Augustowa, Stefan Turowicz z Suwałk (w tym czasie pracujący w Augustowie, w aptece Stanisława Stankiewicza) a także Antoni Warakomski, późniejszy kapelan Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich walczącej m.in. w Norwegii, w rejonie Narwiku.

Józef Stankiewicz w Nowomoskowsku k/Dniepropietrowska (obecnie Ukraina) a Stefan Turowicz w Riazaniu byli już wcześniej członkami drużyn harcerskich działających w Rosji. Warto w tym miejscu wspomnieć, że wielu Polaków zostało ewakuowanych na wschód od Królestwa Polskiego wraz z administracją carską i zakładami produkcyjnymi. Byli tam już wcześniejsi zesłańcy, ludzie przymusowo przesiedleni, jak również zwykli mieszkańcy (w Kijowie np. ok. 10% ludności to byli Polacy). Tak właśnie trafiły na Wschód rodziny Stankiewiczów (już w 1910 r.) i Turowiczów (1914-1915).

Nasza młodzież spotkała tam wspaniałych Polaków, którzy zaszczepili im ideały harcerskie na tyle mocno, że chcieli je później przenieść na rodzinną ziemię. Wschodnie tereny podlegały organizacyjnie pod Naczelnictwo Skautowe w Kijowie, którym przez 3 lata kierował Stanisław Sedlaczek (później, w latach 1919-21, 1925-31 Naczelnik Głównej Kwatery Męskiej ZHP). Hufcem harcerskim w Moskwie kierował ks. Kazimierz Lutosławski (w 1912 r. zaprojektował krzyż harcerski). Nowe drużyny harcerskie zakładał m.in. Alojzy Pawełek, działający w warszawskim skautingu już od 1911 r. Zawierucha wojenna rzuciła go na kresy dawnej Rzeczypospolitej. Jedna z takich drużyn powstała w Riazaniu i możliwe, że Stefan Turowicz poznał go osobiście.

Po rewolucji październikowej w Rosji, Polacy zaczęli masowo powracać do odradzającej się Polski. W 1918 r. wróciły także rodziny Stankiewiczów i Turowiczów. Ruch harcerski powoli zamierał na wschodzie, choć w polskiej kolonii w Harbinie, w Mandżurii harcerstwo działało jeszcze pod koniec lat 30. XX wieku. W latach dwudziestych organizatorami harcerstwa męskiego w Augustowie byli także Aleksander Turowicz, Mieczysław Konecko, Piotr Choroszewski, Paweł Stankiewicz, Teofil Wysocki. Druh Żabicki dotarł także do informacji o pierwszej żeńskiej drużynie harcerskiej. Założyła ją w 1919 r. druhna Zofia Kamecka. Po niej, drużynową Pierwszej Drużyny Harcerek im. Emilii Plater została dh Jadwiga Dyczewska. Drużyna działała przy Szkole Powszechnej.

Lata 1919-1921 to okres walk z Rosją sowiecką. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia kontrofensywą bolszewików, 1 lipca 1920 r. utworzono Radę Obrony Państwa a już po kilku dniach rozpoczęto formowanie harcerskiego batalionu. Dwaj augustowscy harcerze Stefan Turowicz i Antoni Warakomski walczyli w 201 pułku piechoty, określanym jako harcerski. Ranny Stefan Turowicz dostał się do niewoli. Ostatecznie trafił do obozu jenieckiego za Ural, do miejscowości Wierchoturje. Wrócił do Polski w 1921 r. po wymianie jeńców. Antoni Warakomski walczył pod Surażem, Daniłowem, Leśniczówką i Paprocią. Tam jego kompania właściwie przestała istnieć. Potem walczył na Litwie w oddziale konnych zwiadowców 41 Suwalskiego Pułku Piechoty.

Tak wyglądały początki harcerstwa augustowskiego.

Prawdopodobnie jeszcze w lutym uda się dotrzeć do pamiątek po ks. Antonim Warakomskim. Dzięki nim uda się ostatecznie rozstrzygnąć, czy rok 1918 jest rzeczywiście czasem powstania pierwszej drużyny harcerskiej w Augustowie.
To tylko wspomnienie o kilku młodych harcerkach i harcerzach, o których pamięć zachowała się dzięki druhowi Antoniemu Żabickiemu. Na pewno w latach 1918-1920 było ich więcej. Część zapewne wyjechała z Augustowa, o części pamięć nie przetrwała do naszych czasów. To przecież już 100 lat. Mimo tego, będę wdzięczny za każdą informację o harcerzach augustowskich, również z lat późniejszych. Przecież prawie pół Augustowa spędzało wakacje na obozach w Suchej Rzeczce, a to już jest historia.

Wraz z grupą instruktorów harcerskich chcemy kontynuować pracę dh. Żabickiego i dopisać dalszy ciąg monografii a najciekawsze historie przybliżyć Czytelnikom Augustowskiego Reportera.

 

Leszek Siemienowicz (Siema)

(w latach 80-tych drużynowy 1 Drużyny Starszoharcerskiej „SKORKI”
im. 1 Pułku Ułanów Krechowieckich i komendant szczepu przy LO w Augustowie)
tel. 501-518-413, email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

W powyższym tekście wykorzystałem:

Antoni Żabicki – Monografia hufców harcerskich w Augustowie 1918-1939
Wacław Błażejewski – Z dziejów harcerstwa polskiego (1910-1939)
Eugeniusz Sikorski – Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939
Harcerski słownik biograficzny – pod red. prof. dr hab. Adama Massalskiego
Ita Turowicz – I wszystko w sny odchodzi
Grzegorz Socik – Ksiądz Antoni Józef Warakomski (1904-1971). Kapłan i żołnierz.
Władysław Nekrasz – Harcerze w bojach w latach 1914-1921